ผลกระทบแม่น้ำโขง: กรณีการสร้างเขื่อนไซยะบุรี

                                                                ภาพประกอบจาก internet

 

แม่น้ำโขงมีความยาวประมาณ 4,900 กิโลเมตร เป็นแม่น้ำที่ยาวเป็นอันดับ 12 ของโลก มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาหิมาลัยในทิเบต ผ่านประเทศจีน พม่า ลาว ไทย กัมพูชา แล้วไหลลงสู่ทะเลจีนใต้ที่ประเทศเวียดนาม

ในสมัยยุคล่าอาณานิคม ประเทศฝรั่งเศสได้เข้ามาสำรวจแม่น้ำโขงเพื่อเปิดเส้นทางเดินเรือไปยังประเทศจีน แต่สุดท้าย การสำรวจก็จบลงโดยไม่มีใครได้แตะต้องผลประโยชน์จากทรัพยากรน้ำอันล้ำค่านี้ แต่ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา แม่น้ำโขงเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมากมายจากการนำทรัพยากรมาเป็นฐานในการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยเฉพาะการสร้างเขื่อนเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า  ทางตอนบนของแม่น้ำโขง ประเทศจีนมีแผนจะสร้างเขื่อนจำนวน 15 เขื่อนเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้ามาพัฒนาอุตสาหกรรมภายในประเทศที่เจริญเติบโตอย่างรวดเร็วและยังมีแผนส่งออกกระแสไฟฟ้าด้วย ส่วนทางตอนล่างของแม่น้ำโขงก็มีการก่อสร้างเขื่อนไซยะบุรี

เขื่อนไซยะบุรีเป็นเขื่อนผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ สร้างกั้นแม่น้ำโขงตอนล่าง ทางทิศตะวันออกของเมืองไซยะบุรีทางตอนเหนือของประเทศลาว หากดูในแผนที่โลก ไซยะบุรีจะอยู่ทางขวามือของจังหวัดน่านแต่เป็นจุดที่ไม่มีทางคมนาคมเชื่อมต่อ  หากต้องการเดินทางไปไซยะบุรีต้องไปทางอำเภอท่าลี่ จังหวัดเลย ซึ่งมีถนนเชื่อมต่อถึงไซยะบุรี

เขื่อนไซยะบุรีเป็นเขื่อนคอนกรีตเสริมเหล็ก มีการติดตั้งประตูระบายน้ำเพื่อใช้ผลิตกระแสไฟฟ้าจำนวน 10 บาน โดยติดตั้งเครื่องกำเนิดไฟฟ้า 7 เครื่องเพื่อผลิตพลังงานไฟฟ้าให้แก่ประเทศไทย และอีก 1 เครื่องเพื่อผลิตพลังงานไฟฟ้าให้แก่ สปป. ลาว  เมื่อโครงการไซยะบุรีก่อสร้างแล้วเสร็จ จะส่งพลังไฟฟ้าให้ประเทศไทยในราคาถูกเป็นระยะเวลา 29 ปี ตามอัตราค่าไฟฟ้าคงที่ไม่เปลี่ยนแปลงตามราคาเชื้อเพลิงในตลาดโลก กล่าวคือ มีอัตราค่าไฟฟ้าเฉลี่ย ณ ชายแดน 2.16 บาทต่อกิโลวัตต์ (ขณะที่โรงไฟฟ้าทางเลือกในประเทศ คือ โรงไฟฟ้าถ่านหินและโรงไฟฟ้าใช้เชื้อเพลิงก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) มีอัตราค่าไฟฟ้าเฉลี่ยอยู่ในช่วงประมาณ 2.90 ถึง 4.30 บาทต่อกิโลวัตต์-ชั่วโมง) แต่เป็นราคาที่ไม่ได้รวมค่าผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมไว้ โครงการจะส่งไฟฟ้าผ่านสายส่งจากไซยะบุรีมาตามถนนที่จุดชายแดน ณ อ.ท่าลี่ จ.เลย และส่งต่อไปยังหนองบัวลำภู และขอนแก่น ซึ่งจะต้องผ่านป่าสงวนแห่งชาติเป็นระยะทาง 5 ก.ม.

แม้เขื่อนไซยะบุรีจะกั้นแม่น้ำโขงอยู่ในเขต ประเทศลาว พื้นที่ทางตอนล่างของเขื่อน เช่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย  และประเทศท้ายน้ำ  เช่นกัมพูชาและเวียดนามย่อมได้รับผลกระทบไปด้วยอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยง เช่น ระบบนิเวศของแม่น้ำโขงจะเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม สภาวะการขึ้นลงของระดับน้ำเปลี่ยนไป ส่งผลกระทบต่อการอพยพของปลาในลุ่มแม่น้ำโขง เป็นเครื่องกีดขวางการอพยพตามธรรมชาติของปลาอีกอย่างน้อย 23 สายพันธุ์ ซึ่งในกรณีไซยะบุรี ไม่ใช่เพียงในพื้นที่ของลาวที่จะได้รับผลกระทบจากการสูญพันธุ์ของปลาเท่านั้น แต่พื้นที่ท้ายน้ำลงมา เช่น ทางภาคอีสานของไทย กัมพูชา และเวียดนาม ก็จะได้รับผลกระทบด้วย

นอกจากนี้ การสร้างเขื่อนยังทำให้เกิดผลกระทบต่อวิถีชีวิตและชุมชนสองฝั่งโขง ต้องอพยพชาวบ้านในพื้นที่อ่างเก็บน้ำมากกว่า 2,000 คน จาก 10 หมู่บ้านในแขวงไซยะบุรี กระทบวิถีชีวิตของชุมชนที่อาศัยอยู่ทั้งในพื้นที่เหนือเขื่อนและท้ายเขื่อนจากน้ำท่วม น้ำแล้ง ทำการเกษตรไม่ได้ และการทำประมงก็อาจได้รับผลกระทบจากการสูญหายของพันธุ์ปลา เป็นการทำให้คนที่ยากจนอยู่แล้วจนลงไปอีก และยังส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

 

เรียบเรียงข้อมูลโดย : คนางค์ คันธมธุรพจน์