“ผู้นำ” ที่ผมอยากเห็น

ศ.นพ.วิจารณ์ พานิช

โครงการ คศน. น่าจะมีความหมายแตกต่างกันในมุมมองของผู้เกี่ยวข้องแต่ละคน  ดังนั้นข้อเขียนนี้จึงไม่มีจุดมุ่งหมายจะบอกว่า ความคิดเห็นที่แตกต่างไปจากนี้เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง จุดมุ่งหมายคือ ต้องการเผยความในใจ บอกความมุ่งหวังของผมที่เข้าร่วมขบวนการ คศน. นี้

ผมอยากเห็นการสร้างผู้นำที่มีวิญญาณ 4 ได้แก่ วิญญาณสาธารณะ  วิญญาณทุ่มเทจริงจัง  วิญญาณเรียนรู้  และวิญญาณริเริ่มสร้างสรรค์

ที่จริงในการสรรหาคนมาเข้าโครงการนี้ ได้ใช้ดัชนีทั้ง 4 อยู่แล้ว  แต่ผมมีความเห็นว่า ผู้เกี่ยวข้องกับโครงการ คศน. ควรได้ตั้งคำถามอยู่เสมอว่ากระบวนการเรียนรู้ของโครงการได้สร้างความงอกงามของวิญญาณทั้งสี่ในตัวผู้มาเข้าโครงการอย่างได้ผลเพียงใด  และผู้ที่ควรตั้งคำถามอย่างจริงจังที่สุดคือตัวผู้เข้าร่วมโครงการเอง

ผมมีความเชื่อว่า ส่วนที่เรียกว่า “วิญญาณ” ในที่นี้ หมายถึงการเรียนรู้เพื่องอกงามส่วนที่เรียกว่า “จิตตปัญญา” หรือ affective domain ของการเรียนรู้   และเชื่อต่อไปว่า การเรียนรู้ที่แท้จะแสดงออกมาเป็นพฤติกรรมหรือการกระทำ ที่เรียกว่า “ทักษะ” (skills)    คือทำอย่างอัตโนมัติ ไม่ต้องคิด

ดังนั้นจึงแปลงจุดมุ่งหมายทั้ง 4 ของผมได้เป็นทักษะ 4 ประการ ได้แก่ทักษะสาธารณะ ทักษะทุ่มเทจริงจัง ทักษะการเรียนรู้   และทักษะริเริ่มสร้างสรรค์

ผมไม่มีคำตอบสำเร็จรูป ว่าทักษะเอ่ยไว้ให้ทั้ง 4 แสดงออกมาเป็นพฤติกรรมอย่างไรบ้าง  ขอเอ่ยไว้ให้ผู้เกี่ยวข้องช่วยกันระบุ และน่าจะมีการรวบรวมบันทึกไว้

ส่วนที่ผมอยากแสดงความคิดเห็น คือการจัดกระบวนการและเงื่อนไข สำหรับฝึกฝนทักษะ 3 อย่างหลัง ในท่ามกลางสภาพที่ผู้เกี่ยวข้องมีงานยุ่งอยู่ตลอดเวลา

ผมมีความเห็นว่า น่าจะมีการกำหนดเป้าหมายให้ผู้เข้าร่วมโครงการได้ตีความวิธีการสร้างทักษะทั้ง 4 (และทักษะอื่นๆ ที่ท่านผู้นั้นคิดว่าเป็นทักษะหลักสำหรับผู้นำการเปลี่ยนแปลง) ในการทำงานประจำของตน และของหน่วยงานของตน  แล้วทดลองใช้วิธีการนั้น และนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเพื่อนในโครงการ คศน.  ทั้งในรุ่นเดียวกันและต่างรุ่น เรื่อยไปไม่มีวันสิ้นสุด

ผมมีความเชื่อว่า ทักษะการเป็นผู้นำนั้น ไม่ใช่สิ่งที่หยุดนิ่งตายตัว  หรือเต็มเปี่ยมเหมือนน้ำเต็มแก้ว  แต่เป็นสิ่งที่พร่องแก้วอยู่ตลอดเวลา    จึงต้องเรียนรู้ต่อเนื่องไม่มีวันจบ  และการเรียนรู้ฝึกฝนที่ดีที่สุดมาจากการทำงานประจำในหน้าที่ หรือมาจากชีวิตประจำวันนั่นเอง

สรุปว่า ผมอยากเห็นผู้เข้าร่วมขบวนการ คศน. ร่วมกันตีความและสร้างสรรค์วิธีการสร้างทักษะการเป็นผู้นำ ที่ใช้ได้ผลในสังคมไทย ยิ่งมีโครงการ คศน. หลายรุ่น ก็ยิ่งสั่งสมวิธีการสร้างทักษะการเป็นผู้นำที่ได้ผลดียิ่งขึ้น  คือโจทย์ของโครงการ คศน. ในเรื่องผู้นำด้านการสร้างสุขภาวะ ไม่ใช่เพียงแค่ Who เท่านั้น แต่เชื่อมโยงไปยัง How ด้วย