สร้างผู้นำที่มีความเป็นมนุษย์ : Core Modules กับปรัชญาการเรียนรู้

นพ.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์

ฌอน อองรี เฟเบอร์ (Jean Henri Fabre) เป็นนักธรรมชาติวิทยานามอุโฆษชาวฝรั่งเศส เขาเกิดในครอบครัวยากจนที่เมืองแซ็งต์ ลีอองส์ (Saint-Léons) จึงไม่มีโอกาสเข้าโรงเรียน แต่ด้วยความขวนขวายศึกษาด้วยตนเอง คุณเฟเบอร์กลายเป็นนักวิทยาศาสตร์เรืองนามและได้สร้างผลงานวิชาการชั้นแนวหน้าไว้มากมายแม้เขาจะได้รับความยอมรับในความเป็นนักวิทยาศาสตร์ ทั้งในฐานะนักเคมีนักฟิสิกส์ และนักชีววิทยา แต่ผลงานที่โดดเด่นของเขาก็คือการศึกษาเกี่ยวกับแมลงที่ทำให้เขาได้ชื่อว่าเป็นบิดาแห่งกีฏวิทยาสมัยใหม่ (Entomology)

ในการทดลองที่สำคัญครั้งหนึ่ง คุณเฟเบอร์ได้นำเอาหนอนบุ้งชนิดหนึ่งมาหลายตัวเขาปล่อยหนอนตัวหนึ่งให้เดินไต่ไปตามขอบกระถางต้นไม้ที่เตรียมไว้ เมื่อปล่อยหนอนอีกตัวลงไป หนอนตัวใหม่ก็จะคืบคลานไปต่อแถวจากหนอนตัวแรก และเมื่อปล่อยหนอนลงไปอีกหลายตัว หนอนทั้งหมดก็คลานตามต่อกันเป็นแถว จนตัวแรกและตัวสุดท้ายเชื่อมจรดกันกลายเป็นวงกลม

ณอน อองรี เฟเนอร์ สังเกต ทดลองพฤติกรรมของหนองบุ้งที่เดินตามๆ กัน เป็นแถววงกลมไม่มีสิ้นสุดเหมือนเครื่องจักร

เมื่อไม่มีจุดเริ่มต้นและไม่มีจุดจบ หนอนทั้งหมดจึงคลานตามตัวหน้าของมันไปเรื่อยๆ ตามสัญชาติญาณของมัน คุณเฟเบอร์สังเกตหนอนที่เดินต่อกันเป็นแถวและพบว่า แม้จะมีอาหารมาวางไว้ที่ตรงกลางในกระถาง หนอนบุ้งเหล่านี้ก็ไม่สนใจ ยังคงเดินตามตัวหน้าของมันกันไปเรื่อยๆ เขาทดลองปล่อยทิ้งไว้หลายวัน หนอนเหล่านี้ก็จะเดินไม่หยุดจนเป็นระยะทางเกือบครึ่งไมล์กระทั่งบางตัวหมดเรี่ยวแรงและหล่นลงจากขอบกระถาง

ผมคิดว่า การบ่มเพาะผู้นำ (Leader) แตกต่างไปจากการสร้างนักจัดการ (manager) ตรงที่ นักจัดการนั้นง่ายที่จะกลายเป็นเหมือนหนอนบุ้งที่เห็นภารกิจที่ต้องจัดการอยู่ตรงหน้า ก็ตรงเข้าจัดการไปตามวิธีการที่เคยรู้มา ทำงานไปทำงานมาก็ติดอยู่ในกับดักวังวนของสัญชาติญาณนักจัดการ กลายเป็นจัดการตามๆ กันไป โดยไม่รู้ว่าที่ทำอยู่นั้นมันมีความหมายอะไร และไม่รู้ว่าโลกอันกว้างใหญ่ไพศาลนั้นมีเรื่องราวมากมายเพียงใดที่ควรค่าแก่การเรียนรู้ เพื่อเราจะได้มีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลมากกว่าเดินตามก้นคนข้างหน้าไปเรื่อยๆ การออกแบบกระบวนการเรียนรู้เพื่อพัฒนาศักยภาพผู้นำ คศน. (เครือข่ายพัฒนาศักยภาพผู้นำการสร้างสุขภาวะ) นั้นมีเป้าหมายเพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถพัฒนาเปลี่ยนแปลงตนเองและเติบโตได้อย่างเต็มศักยภาพ และสามารถใช้ศักยภาพนั้นไปเปลี่ยนแปลงสังคม การสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลงลักษณะนี้จึงต้องเน้นที่การเปิดโลกทัศน์กระตุ้นจินตนาการ และสร้างแรงบันดาลใจ เพื่อให้ผู้นำเป็นผู้ที่มองกว้าง เห็นไกล เข้าใจสิ่งต่างๆ ลึกซึ้ง แตกต่างจากหลักสูตรการสร้างนักจัดการที่เน้นเทคนิคการบริหาร หรือเน้นที่วิธีทำมากกว่าวิธีคิด

กระบวนการเรียนรู้ที่แตกต่างออกไปนี้เกิดจากองค์ประกอบการเรียนรู้ที่มีทั้งหน่วยการเรียนรู้หลัก (Core Modules) การมีกัลยาณมิตรที่ปรึกษา (Mentorship) การจัดทำโครงการพิเศษ (Special Projects) กิจกรรมการเรียนรู้พิเศษ (Special Activities) การเรียนรู้จากการทำงานขององค์กรเครือข่าย (Node Experiences) การแสวงหาประสบการณ์ต่างประเทศ(International Experiences) และการศึกษาพัฒนาตนเอง (Self-Studies) เมื่อนำตัวย่อของ องค์ประกอบทั้งหมดนำมาเรียงกันก็จะได้เป็นคำว่า COMPANIES พอดี คือ
CO = Core Modules
M = Mentorship
P = Special Projects
A = Special Activities
N = Node Experiences
IE = International Experiences
S = Self Studies

ในส่วนของ “หน่วยการเรียนรู้หลัก” หรือ Core Modules (หรือ Core Learning Modules มักเรียกกันย่อๆ ว่า Core Modules หรือ CM) นั้นเป็นกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกัน ของผู้นำทุกคน ซึ่งมีการกำหนดวัตถุประสงค์สำคัญไว้ คือ
(1) เพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อให้เกิดการตรึกตรองสำรวจตนเองและการทบทวนชีวิตอย่างลึกซึ้ง
(2) เพื่อสร้างการเรียนรู้ที่จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงตนเอง (personal transformation)และการเปลี่ยนแปลงสังคมส่วนรวมร่วมกัน (social transformation)
(3) เพื่อเสริมทักษะและเครื่องมือในการแสวงหาความรู้ใหม่ๆ ทั้งความรู้ในตนเองและความรู้เกี่ยวกับโลก
(4) เพื่อส่งเสริมและเติมเต็มศักยภาพที่มีอยู่ให้บรรลุศักยภาพสูงสุดของผู้นำทั้งฐานะปัจเจกและศักยภาพการเป็นผู้นำร่วม (Collective leadership)

หน่วยการเรียนรู้เหล่านี้มีเนื้อหามุ่งไปที่ มีกิจกรรมการเรียนรู้แบ่งออกเป็น 6 หน่วย